UKR zmienił się na NUE od 1 września 2026: co robić?

Od 1 września 2026 roku minister odpowiedzialny za informatyzację zmienia status UKR na NUE tylko tym, którym PESEL UKR nadano na podstawie oświadczenia (złożenia / deklaracji dotyczącej danych osobowych) i którzy do 31 sierpnia 2026 roku nie potwierdzili tożsamości ważnym dokumentem podróży. Podstawa — art. 25 ust. 2–3 ustawy z dnia 23 stycznia 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 203). Razem ze zmianą statusu osoba traci prawo z art. 106 ust. 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony, czyli podstawę ochrony czasowej. Numer PESEL w tym przypadku nie zmienia się.

Najważniejsze w pięciu punktach

• Norma wąska. Art. 25 dotyczy tylko tych, którzy otrzymali PESEL UKR na oświadczeniu i nie potwierdzili tożsamości do 31.08.2026. To nie „wszyscy Ukraińcy z PESEL”.
• NUE — nie zezwolenie na pobyt. To rejestrowa adnotacja „nieobywatel UE”. Nie jest to karta pobytu, wiza ani rodzaj UKR.
• Utrata prawa z art. 106 ust. 1 nie oznacza obowiązku wyjazdu tego samego dnia. Jednak podczas kontroli na granicy, w policji, u pracodawcy czy w ZUS nie możesz już powołać się na ochronę czasową.
• Art. 26 — osobny obowiązek. Kto otrzymał PESEL na podstawie Karty Polaka, innego dokumentu ze zdjęciem, aktu urodzenia lub przeterminowanego paszportu, ma 60 dni od wydania ważnego paszportu. Ustawa nie przewiduje automatycznej utraty ochrony za przekroczenie tego terminu.
• Późne zgłoszenie w gminie statusu nie przywraca. Wyjątek — gdy w rejestrze błędnie wskazano oświadczenie, chociaż paszport był pokazywany. Wtedy składa się wniosek o sprostowanie danych.

Co oznaczają terminy z rejestru i ustawy

Oświadczenie (złożenie / deklaracja dotycząca danych osobowych) — podstawa, na której w latach 2022–2025 części osób, najczęściej dzieciom, nadano PESEL UKR bez ich własnego ważnego dokumentu podróży.

Ważny dokument podróży (ważny dokument podróży) — „ważny” oznacza tutaj „nieprzeterminowany”, a nie „ważny”. Dla dziecka jest to jego własny paszport zagraniczny, a nie zdjęcie w paszporcie rodziców.

NUE — status cudzoziemca w rejestrze PESEL na podstawie art. 8 pkt 24a lit. c ustawy o ewidencji ludności: osoba, która nie jest obywatelem UE / EFTA / Szwajcarii i nie ma adnotacji UKR, CUKR ani CUE.

Art. 106 ust. 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony — norma, na podstawie której pobyt osoby z ochroną czasową uznawany jest za legalny. To prawo odbiera art. 25 ust. 3.

Art. 42 ust. 11 specjalnej ustawy — osobny mechanizm: uznanie pobytu za legalny do 4 marca 2027 roku dla tych, u których ostatni dzień krótkoterminowego pobytu (bezwiz lub wiza schengen) przypadał na okres po 24 lutego 2022 roku. To nie jest ochrona czasowa i nie jest automatyczną podstawą dla każdego, kto stracił UKR.

Co dokładnie przewiduje ustawa

Art. 25 ust. 1 Dz.U. 2026 poz. 203:

Jeżeli numer PESEL, o którym mowa w art. 4 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 17, został nadany na podstawie oświadczenia, cudzoziemiec jest obowiązany do potwierdzenia swojej tożsamości w dowolnym organie gminy na podstawie ważnego dokumentu podróży, do dnia 31 sierpnia 2026 r.

Po ukraińsku: jeśli PESEL nadano na podstawie oświadczenia, cudzoziemiec jest zobowiązany do 31 sierpnia 2026 roku potwierdzić tożsamość w dowolnej gminie ważnym dokumentem podróży.

Art. 25 ust. 2: od 1 września 2026 roku minister odpowiedzialny za informatyzację zmienia status UKR na NUE (art. 8 pkt 24a lit. c ustawy o ewidencji ludności) tym, którym PESEL UKR nadano na oświadczeniu i którzy nie potwierdzili tożsamości do tej daty.

Art. 25 ust. 3: w takim przypadku cudzoziemiec traci prawo z art. 106 ust. 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony.

Art. 24 ust. 1 pkt 2 tej samej ustawy: pobyt osoby z PESEL UKR, nadanym na podstawie starego art. 4 ust. 1 lub 1a specjalnej ustawy, uznawano za legalny właśnie na podstawie art. 106. Po zadziałaniu art. 25 ust. 3 ta podstawa znika.

Ważne: zmianę statusu wprowadza minister do rejestru. To nie jest decyzja gminy o odebraniu ochrony, którą można zaskarżyć jak zwykłą odmowę administracyjną. Dlatego sama skarga do pracownika gminy statusu nie przywraca.

• Tekst ustawy: https://eli.gov.pl/eli/DU/2026/203/ogl
• Informacja UDSC (27.07.2026): https://www.gov.pl/web/udsc/wazna-informacja-dla-obywateli-ukrainy-posiadajacych-numer-pesel-ze-statusem-ukr
• Informacja KSI: https://www.gov.pl/web/krajowa-siec-integracji/wazne-potwierdzenie-tozsamosci-osob-posiadajacych-pesel-ze-statusem-ukr

Kogo przekwalifikowano na NUE, a kogo nie

Jeśli masz Kartę Polaka i UKR zniknął — szczegółowo omówiliśmy to osobno: UKR zniknął, a w szufladzie leży Karta Polaka. Co to naprawdę oznacza?

Trzy powszechne błędy

„Wszyscy z PESEL UKR mieli przyjść do końca sierpnia”. Nie. Krąg osób zgodnie z art. 25 jest wąski. W niektórych oficjalnych wpisach łączono „deklarację lub inne dokumenty — wszystkim do 31 sierpnia”, ale tekst ustawy tego nie mówi.

„NUE oznacza, że już jestem nielegalny i jutro muszę wyjechać”. NUE znosi oznaczenie tymczasowej ochrony. Czy masz inny tytuł pobytowy (karta pobytu, wiza, w wąskich przypadkach art. 42 ust. 11) — trzeba sprawdzić osobno. ZUS i UDSC podkreślają: do dalszego legalnego pobytu potrzebny jest nowy tytuł. Automatycznie stosować art. 42 ust. 11 do każdego byłego właściciela UKR nie można: ta norma była pisana dla tych, którzy zakończyli bezwizowy okres po 24 lutego 2022 roku, a nie jako rezerwowy tytuł po art. 25.

„U ojca został UKR — znaczy, że i u dziecka”. U dziecka osobny wpis w PESEL. UDSC zwracał uwagę na dzieci do 18 roku życia, których tożsamość potwierdzano zdjęciem w paszporcie rodziców / opiekunów.

Co przestaje obowiązywać, jeśli zadziałał art. 25

• Pobyt jako osoba z tymczasową ochroną. Bez wizy, karty pobytu czy innego pozwolenia znika podstawa z art. 106 ust. 1.
• Karta CUKR. KSI i UDSC wyraźnie wskazują: bez ważnego PESEL UKR wniosek o CUKR nie zostanie przyjęty. Warunki art. 42c wymagają statusu UKR w dniu złożenia wniosku, na 4 czerwca 2025 roku, w dniu wydania karty i nieprzerwanie przez co najmniej 365 dni. Szczegóły: Karta CUKR w Polsce 2026: kto ma prawo i jak złożyć wniosek
• 800+ (świadczenie wychowawcze). Jeśli wypłata na dziecko była związana ze statusem UKR wnioskodawcy lub dziecka, ZUS ostrzegał o jej wstrzymaniu.
• Ulgi dla osób z tymczasową ochroną: OZZ i specjalne mieszkania zgodnie z art. 112; uproszczony najem okazjonalny bez adresu zastępczego zgodnie z art. 112e. Te ulgi zależą od posiadania ochrony, a nie tylko od PESEL.
• Dokument o ochronie w mObywatel / byłym Diia.pl jako potwierdzenie statusu.
• Zatrudnienie w uproszczonym trybie dla UKR. Po 5 marca 2026 roku uproszczony mechanizm jest związany z tymczasową ochroną. Bez UKR pracodawca nie może na nim polegać. Osobne przejrzyste powiadomienie (powiadomienie pracodawcy o zleceniu pracy) dla obywateli Ukrainy bez ochrony (zgodnie z praktyką rządów pracy — do 4 marca 2029 roku) obowiązuje tylko w przypadku posiadania innego legalnego tytułu pobytowego. Jeśli tytułu nie ma w ogóle — ryzyko zarówno dla firmy, jak i dla pracownika.

Co nie zmienia się: zwykła umowa najmu z NUE nie zostaje rozwiązana, traci się tylko specjalny tryb art. 112e. I to nie deportacja 1 września: osoba traci podstawę pobytu, a następnie albo załatwia nową, albo każdy dzień pobytu bez podstawy liczy się przeciwko niej.

Inne terminy, które nie są związane z 1 września

O zasadach UE od 5 sierpnia: Nowe zasady tymczasowej ochrony w UE od 5 sierpnia 2026

Twierdzenie „UKR oznacza ochronę do 2028 roku” po 1 września jest niebezpieczne w obu przypadkach: zarówno dla tych, którym status zmieniono na podstawie art. 25, jak i dla tych, którzy UKR zachowali, ale mylą europejskie i polskie terminy.

Kiedy zapis można jeszcze poprawić, a kiedy nie

1. W rejestrze wskazano oświadczenie, chociaż paszport pokazywałeś. W takim przypadku zmiana na NUE — błąd w faktach, a nie sankcja art. 25. Złóż pisemny wniosek o sprostowanie danych PESEL, dołącz kopię paszportu i wszystko, co pozostało w sprawie gminy z lat 2022–2025. Odmowę zaskarżaj jako decyzję administracyjną. To jedyna sytuacja, w której można przywrócić poprzedni status.

2. Dziecko wpisane w paszport rodziców. Dla gminy to zazwyczaj nie jest dokument podróży dziecka. Bez własnego paszportu zagranicznego dziecka zapis nie zostanie poprawiony. Najpierw konsulat lub DP „Dokument”, potem gmina. 800+ automatycznie się nie odnowi.

3. Nowy paszport po uzyskaniu PESEL. W rejestrze mógł pozostać stary dokument. Numer PESEL się nie zmienia, aktualizowane są tylko dane. Po 1 września to już nie potwierdzenie w terminie na podstawie art. 25, a aktualizacja danych — i osobno trzeba ustalić, czy zdążono zmienić status.

4. Karta CUKR jako wyjście. Nie. Bez ważnego UKR wniosek w MOS (system wojewody do składania wniosków o karty) nie zostanie przyjęty. Dla tej osoby na tej podstawie możliwość złożenia wniosku o CUKR na podstawie art. 42c jest zamknięta.

5. Krótkie wyjazdy, aby „zerować się”. Prawo nie zabrania ponownie uzyskać UKR: nowy status obowiązuje od daty ponownego legalnego wjazdu pod warunkiem złożenia wniosku w gminie z ważnym paszportem (w szczególności w ciągu 30 dni od wjazdu na podstawie art. 110a). Ale to nowa procedura, a nie zniesienie wrześniowej zmiany. Przed wyjazdem ustal, jak Straż Graniczna zapisze cel i kod wjazdu: błędny zapis później blokuje przyznanie PESEL UKR (pozycja RPO ZPM.540.203.2026.MB / odpowiedź KGSG). Dla mężczyzn w wieku 18–60 lat dodatkowo obowiązuje art. 2 Decision (EU) 2026/1912. Dlatego „pojechać na weekend” nie można radzić wszystkim: wynik zależy od konkretnego zapisu na granicy.

6. Art. 42 ust. 11 jako automatyczna podstawa. Dla tych, którzy nigdy nie mieli UKR i przebywali w Polsce po zakończeniu bezwizowego terminu po 24 lutego 2022 roku, norma obowiązuje do 4 marca 2027 roku. Dla osoby, która właśnie straciła prawo na podstawie art. 106 z powodu art. 25, organy oficjalne wymagają nowej podstawy. Nie licz, że art. 42 ust. 11 zostanie zastosowany automatycznie. Sprawdź stempel / zapis wjazdu i nie wyjeżdżaj na ponowny wjazd bez jasnego planu.

Co robić we wrześniu 2026: krok po kroku

Krok 1. Sprawdź status w rejestrze, a nie na czacie. W każdej gminie poproś:

• jaki masz obecnie status: UKR / NUE / CUKR;
• na jakiej podstawie przyznano ci UKR — oświadczenie czy dokument podróży;
• wyciąg / potwierdzenie z rejestru ludności.

Jeśli UKR jest na miejscu — art. 25 do ciebie nie zastosowano, nic poprawiać nie trzeba.

Krok 2. Stoi NUE, ale paszport pokazywałeś wcześniej. Złóż pisemny wniosek o poprawienie danych PESEL: podstawa art. 25 ust. 2 nie nastąpiła. Dołącz kopię paszportu i materiały sprawy gminy. To spór o fakt, a nie prośba o przywrócenie pominiętego terminu.

Krok 3. NUE stoi legalnie, innej podstawy nie ma. Opracuj trzy opcje jednocześnie, a nie po kolei:

• A. Nowa tymczasowa ochrona: legalny ponowny wjazd i wniosek o PESEL UKR w gminie z ważnym paszportem. Przyznanie PESEL na podstawie wniosku bez paszportu, jak w 2022 roku, już nie jest możliwe.
• B. Zwykły pobyt czasowy: na podstawie pracy, rodziny, nauki, JDG (jednoosobowej działalności gospodarczej), jeśli podstawa to pozwala, przez MOS / wojewodę. Procedura jest dłuższa i ma inne wymagania dotyczące dochodu, ale nie zależy od UKR.
• C. Jeśli wiza lub karta pobytu już jest: NUE znosi tylko tymczasową ochronę, a nie każdy inny dokument. Sprawdź termin i warunki właśnie twojego pozwolenia.

Krok 4. Dzieci bez paszportu zagranicznego. Najpierw wyrob paszport dla dziecka, a potem idź do gminy. Jeśli ZUS wstrzyma 800+, zapoznaj się z decyzją: błąd w rejestrze nie oznacza, że dziecka nie ma w Polsce.

Krok 5. Praca i mieszkanie. Poinformuj pracodawcę o swoim statusie w dniu kontroli. Zgłoszenie do urzędu pracy, złożone na podstawie ochrony czasowej, może już nie obowiązywać. Zwykła umowa najmu pozostaje ważna.

Pytania i odpowiedzi

Czy wszystkim z PESEL UKR zmieniono status na NUE 1 września?
Nie. Tylko osobom, do których stosuje się art. 25.

Jeśli przyjść do gminy 3 września z paszportem, status zostanie przywrócony?
Prawo nie przewiduje dodatkowych dni po 1 września. Jeśli podstawa art. 25 nie nastąpiła (paszport był już w sprawie), to jest to korekta faktu. Jeśli nastąpiła — stawienie się po terminie nie przywraca statusu.

Czy jest wyjątek dla tych, którzy stali w kolejce 31 sierpnia?
Takiego wyjątku w prawie nie ma. Jeśli wniosek przyjęto 31 sierpnia — termin został dotrzymany. Jeśli nie — norma mogła zadziałać.

Czy to to samo, co Decyzja 2026/1912 lub 30 dni na podstawie art. 109b?
Nie. To różne normy z różnymi adresatami i datami.

Czy można złożyć wniosek na CUKR ze statusem NUE?
Oficjalnie — nie. Potrzebny jest ważny status UKR.

Czy umowa najmu zostanie rozwiązana?
Zwykły najem — nie. Traci się tylko specjalny reżim art. 112e.

Wnioski

Stan na wrzesień 2026 roku dla PESEL, wydanego bez paszportu zagranicznego, sankcja art. 25 ust. 2–3 już została zastosowana. Numer PESEL obowiązuje, ochrona czasowa — nie. Razem z nim tracą się ulgi dla osób z ochroną, 800+ na podstawie UKR, miejsce w OZZ i możliwość złożenia wniosku na CUKR.

Pierwszy krok — wyciąg ze statusu w gminie. Następnie jedno z dwóch: albo poprawić błędny zapis „wniosek bez paszportu”, albo wyrobić ważny paszport zagraniczny i nową podstawę legalnego pobytu. Kto czeka, że rejestr poprawi się sam, traci czas i gromadzi dni pobytu bez legalnej podstawy.

Nie kieruj się jedną datą „2028”. Nie wyjeżdżaj dla ponownego wjazdu, nie ustalając, jak służba graniczna zapisze wjazd. Nie mów pracodawcy, że NUE — „prawie UKR”: to różne oznaczenia z różnymi konsekwencjami.

Zadaj pytanie za darmo na forum lub złóż wniosek.

Potrzebujesz pilnej pomocy? Zadzwoń lub napisz w messengerach:
📞 +48 732 205 307 (Polska)
📱 +380 63 869 40 78 (Viber, Telegram, WhatsApp)

Przeanalizujemy twój wyciąg i dokumenty. Nie obiecujemy przywrócenia statusu.

Kto przygotował materiał

Zespół adwokata Olega Mołczanowa we współpracy z kolegami w Polsce. Sprawy administracyjne i migracyjne po zmianach 2026 roku prowadzi Natalia Ołeksandriwna Kuźmina — adwokat Ukrainy (świadectwo 2337 z 18.07.2011), prawnik zagraniczny poza Unią Europejską, Okręgowa Rada Adwokatów we Wrocławiu, nr wpisu WRO/PzB/1 (nie wpis do listy polskich adwokatów). Pytania migracyjne i podatkowe — Anna Wychodcewa, magister prawa polskiego, zajmuje się legalizacją od 2016 roku, partner zespołu od 2015 roku.

To nie jest indywidualna porada prawna.

Gdzie sprawdzić normy samodzielnie

• Ustawa z dnia 23 stycznia 2026 roku — Dz.U. 2026 poz. 203, art. 24, art. 25, art. 26: https://eli.gov.pl/eli/DU/2026/203/ogl
• Ustawa o udzielaniu cudzoziemcom ochrony — art. 106, art. 109b, art. 110a, art. 112, art. 112e (Dz.U. 2026 poz. 862)
• Ustawa o ewidencji ludności — art. 8 pkt 24a lit. c (NUE), lit. d (UKR), lit. e (CUKR); Dz.U. 2026 poz. 384
• Art. 42 ust. 11 i art. 42c specustawy (legalność pobytu bez ochrony / CUKR)
• UDSC, 27.07.2026: https://www.gov.pl/web/udsc/wazna-informacja-dla-obywateli-ukrainy-posiadajacych-numer-pesel-ze-statusem-ukr
• Krajowa Sieć Integracji: https://www.gov.pl/web/krajowa-siec-integracji/wazne-potwierdzenie-tozsamosci-osob-posiadajacych-pesel-ze-statusem-ukr
• Zielona Linia (stan na 03.08.2026): https://zielonalinia.gov.pl/obowiazek-potwierdzenia-tozsamosci-przez-posiadaczy-statusu-ukr/
• SIP: https://ukraina.interwencjaprawna.pl/co-sie-zmienilo-po-5-marca-2026-ochrona-czasowa/
• Uniwersytet Wrocławski (60 dni ≠ utrata ochrony): https://cudzoziemcy.lublin.uw.gov.pl/pl/Obywatele-Ukrainy
• Służba graniczna, status UKR: https://www.strazgraniczna.pl/pl/cudzoziemcy
• CUKR / MOS: https://www.gov.pl/web/udsc/CUKR-procedura

Słowa kluczowe: UKR zmieniono na NUE, status NUE PESEL, art. 25 Dz.U. 2026 poz. 203, oświadczenie PESEL UKR, potwierdzenie tożsamości do 31 sierpnia 2026, utrata ochrony czasowej Polska, NUE co oznacza, 800+ bez UKR, CUKR bez UKR, art. 26 60 dni, art. 42 ust. 11, sprostowanie PESEL, PESEL dziecka bez paszportu